Avión...Nave Cultural & Le Nu Perdu

Op Festival a/d Werf 2007 kwam er een wel heel bijzondere locatie voor theater Utrecht binnen rijden: een heus vliegtuig. Weliswaar zonder vleugels en ook de binnenkant was volledig gestript, maar dat maakte Avión een fantastische locatie voor de voorstelling Ins Blaue Hinein van Le Nu Perdu. Hieronder een artikel van Wijbrand Schaap naar aanleiding een gesprek dat hij voerde met de medewerkers van het vliegtuigproject.

Nave Cultural: het wondervliegtuig van Granada
Door: Wijbrand Schaap

'Niets dan toeval en bizarre gebeurtenissen.' Pablo Álvarez de Lara, één van de vier mensen achter het project Nave Cultural, vertelt er graag over. Over de bijna-ramp die kunst werd. 'Het gebeurde in Granada. Op 30 maart 1992 grijpt een onverwachte windvlaag een landende DC9 bij de staart. Het vliegtuig klapt op de landingsbaan, stuitert zeventig meter de lucht in, en slaat vervolgens met een gigantische dreun terug op het beton. Maar in plaats van met een grote explosie in een vuurzee te eindigen, breekt het toestel in tweeën.' Onder de verschrikte passagiers zijn slechts enkele lichtgewonden. 'Waren er doden gevallen, dan was de geschiedenis daar geëindigd', vertelt Pablo. Maar dat gebeurde dus niet.

Een sloopbedrijf krijgt het wrak toebedeeld. De sloper legt de romp op een vergeten hoek van zijn bedrijf, vlak langs de snelweg tussen Granada en Sevilla. Het is dan eind april 1992. Op weg naar wereldtentoonstelling van Sevilla rijdt beeldend kunstenaar Eduardo Cajal uit het 800 kilometer noordelijker gelegen Huesca samen met zijn vrouw, de architecte Mercedes Lienas, over de snelweg langs de sloperij. Ze zien het wrak liggen, terwijl een plas water eromheen de suggestie wekt dat het nog steeds in de lucht zweeft. Hij bedenkt zich geen ogenblik. Staat bovenop zijn rem en rijdt een paar honderd meter over de vluchtstrook achteruit om bij de afslag naar de sloperij te komen. Opnieuw raakt niemand ernstig gewond.

Eduardo krijgt het wrak van de schroothandelaar: het enthousiasme van Eduardo overtuigt. Zijn droom om van het wonderlijke vliegtuig een permanente tentoonstellingsruimte te maken voor de stad Huesca strandt echter op geldgebrek. Hij slaat het vliegtuig achter zijn werkplaats op.

'Goede wijn wordt ook alleen maar beter als je hem lang laat liggen', zegt Pablo er nu over. Hij ontdekte het door Eduardo en Mercedes opgeslagen vliegtuig bij toeval, toen hij, in 2004, met hen en zijn partner Héctor Crehuet Garayzábal, plannen bedacht voor een architectuurmanifestatie in Huescas. Dit keer is er wél genoeg geld om de plannen voor een 'cultuurschip' te realiseren. Het vliegtuig wordt gestript, zodat alleen de kale romp overblijft. Onder de romp komen wielen, zodat het vliegtuig, inmiddels ingekort tot de maximaal toegestane 26 meter, gewoon als oplegger achter een truck de weg op kan. Het tweede leven van de Castillo de Butrón, de wonder-DC9 van Granada, is begonnen.

'Het vliegtuig en zijn verhaal zijn integraal onderdeel van alles wat we ermee doen.' Volgens Pablo is dat zelfs een verplichting aan het bijzondere ontstaan van het project. 'Het is een vliegtuig, maar het is ook een vrachtwagen en een kunstruimte met een heel speciale vorm, die je dwingt om anders te kijken.' Daarom reizen de bedenkers ook mee naar alle plekken die het vliegtuig aandoet. Commercieel gebruik zullen ze altijd weigeren: 'Zou je het volplakken met reclame of er een bedrijfsnaam op zetten, zouden mensen het niet meer geloven. Dan zou het net zo goed van bordkarton kunnen zijn. Nu is het echt, het is een ruimte die je van buiten al in verwarring brengt, en die je, eenmaal binnen, naar een andere werkelijkheid voert.'